Տարեցների ճգնաժամը

Տարբեր հեղինակներ այս ճգնաժամը որոշակի տարիքների են վերագրում: Այսպես, ըստ և. Բյուլերի, այն հատկանշական է 65-70 տարիքային շրջանին և բնորոշ է կայացած լինելու զգացողությունը, նոր նպատակներ դնելու ու դրանց հասնելու ձգտման բացակայությունը, դեպրեսիայի հաճախացումը, մահվան սպասման տագնապը, անցյալի հիշողություններին տրվելը, մենակության ձգտումը:

Ըստ Է. Էրիքսոնի` ճգնաժամն ի հայտ է գալիս 60 տարեկանում, երբ անձն իրեն կայացած է համարում, կամ հակառակը` հուսահատության մեջ է: Իրարից խիստ տարբերվող այս իրավիճակները պայմանավորված են նրանով, թե ինչպես է մարդը գնահատում իր անցած ուղին. նա իրեն համարում է որպես եզակի և անկրկնելի անձ, որ հենց այդպես էլ պետք է լիներ, կամ հակառակը` կայացած չէ, անցած ուղին այնպիսին չէ, ինչպիսին պետք է լիներ: Ըստ է. Էրիքսոնի, հուսահատությունն արտացոլում է այն գիտակցումը, որ նոր կյանք սկսելու, ամբողջականության հասնելու նոր ուղիներ փորձելու համար քիչ, շատ քիչ ժամանակ է մնացել:

Բ. Լիվեհուդը 56-ից սկսած է համարում ճգնաժամային տարիք: Նա նշում է, որ այս շրջանում նոր ամպրոպ է սկսվում` մարդը նախապատրաստվում է մահվան հետ հանդիպմանը, ամփոփում է իր կյանքը, նորից ներհայում իրեն և իր արժեքային համակարգը:

Ուշ տարիքային ճգնաժամը պայմանավորված է հասարակության և անհատի փոխադարձ օտարմամբ: Տարեցները հակված են հասարակությունից մեկուսանալու, բաժանվելու. դա երկու կողմերին էլ ձեռնտու է և ուղղված է հավասարակշռությունը պահպանելուն: Փոխադարձ այս մեկուսացումը երկուստեք նախապատրաստում է վերջնական բաժանմանը` տարեցների մահվանը, կանխում և նվազեցնում է դրանով պայմանավորված ցավոտ երևույթները: 

Անձի և միջավայրի փոխհարմարման տեսության համաձայն, տարեցների խնդիրները կապված են մարդու ներուժի, իրազեկության անկման հետ, որի հետևանքով շատերը դժվարանում են դիմակայել հասարակության ճնշմանը, իսկ ուշ տարիքում այն էլ ավելի է ուժգնանում` դժվարացնելով տարեց մարդկանց հարմարմանը միջավայրին. անձի ունակությամբ է որոշվում դրան դիմակայելու մակարդակը: 

Ըստ մեկ այլ հեղինակի` այս ճգնաժամը պայմանավորված է տարիքին բնորոշ խնդիրների լուծման դժվարություններով: Դրանք են`

• թոշակառուի, պապիկի կամ տատիկի և տարիքին բնորոշ այլ կարգավիճակը,

• տարիքի հետ ի հայտ եկող ֆիզիկական փոփոխություններին հարմարվելը,

• կյանքի անցած ուղու իմաստավորումը,

• մահվան հետ հանդիպման գիտակցումը: 

Այս տարիքի ճգնաժամը պայմանավորված է ինքնագիտակցության վերակառուցմամբ, որի ընթացքում մարդը գիտակցում և ընդունում է մահկանացու լինելու փաստը:

Այս վերջին ճգնաժամը մանրամասն ներկայացվում է մահացածների մասին տիբեթյան «Բարդո թոդոլում» գրքում: Ահա մի հատված այդ գրքից` «...և հարցնում է մահացածն իրեն` կենդանի եմ ես, թե մեռած, և չի կարողանում պատասխանել: Ապա տեղի է ունենում սեփական անձի գիտակցումը որպես մահացած»:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ